مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان ایلام
10.22034/jpanr.2026.372861.1035
چکیده
جنگلهای بلوط زاگرس یکی از ارزشمندترین منابع طبیعی کشور به شمار می‌روند و نقش مهمی در حفاظت خاک، ذخیره و تنظیم آب، حفظ تنوع زیستی و بهبود شرایط محیطی دارند. با این حال، طی دهه‌های اخیر عواملی مانند خشکسالی‌های پیاپی، چرای بی‌رویه دام، قطع درختان، آتش‌سوزی و سایر فشارهای انسانی موجب تضعیف این جنگل‌ها و کاهش زادآوری طبیعی آن‌ها شده است. کاهش زادآوری طبیعی، تداوم نسل درختان و آینده این جنگل‌ها را با چالش جدی روبه‌رو کرده است.در بسیاری از مناطق نیز برنامههای بذرکاری و نهال‌کاری نتوانسته‌اند به اندازه مورد انتظار در احیای جنگل موفق باشند.یکی از راهکارهای مؤثر برای احیای جنگلهای زاگرس، شناخت محل استقرار طبیعی نهال‌ها و استفاده از این الگو در برنامههای احیایی است. به همین منظور، در یک مطالعه پنج‌ساله (1398-1394) در جنگلهای دالاب استان ایلام، محل استقرار زادآوری طبیعی گونه‌های درختی مختلف در شرایط رویشگاهی متفاوت بررسی و تعیین شد. نتایج نشان داد که بیشترین زادآوری طبیعی در زیر و پناه تاج درختان و پس از آن در زیر درختچه‌ها، بوته‌ها و کنار سنگ‌ها وجود دارد. در مقابل، در فضاهای بدون پوشش تاجی، زادآوری بسیار اندک بود یا وجود نداشت.این یافته نشان می‌دهد که تاج‌پوشش جنگل نقش تعیین‌کننده‌ای در حفظ رطوبت خاک، تعدیل شرایط محیطی و افزایش موفقیت استقرار نهال‌ها دارد. بر این اساس، حفاظت از تاج‌پوشش موجود، کنترل چرای دام و استفاده از الگوی طبیعی استقرار نهال‌ها در برنامههای بذرکاری و نهال‌کاری می‌تواند موفقیت برنامههای احیای جنگلهای زاگرس را به طور قابل توجهی افزایش دهد.
)