شناخت الگوی استقرار زادآوری طبیعی پیش نیاز احیای اصولی جنگل‌های زاگرس

استقرار زادآوری طبیعی نقش حیاتی در تحول و پایداری جنگل دارد. استقرار زادآوری طبیعی زیربنای تداوم نسل جنگل و ضامن پایایی و پویایی جنگل است. چنانچه به هر دلیلی تحقق زادآوری طبیعی در جنگل مختل شود، آینده جنگل به خطر می‌افتد. جنگل‌های زاگرس به‌دلیل تخریب‌های درازمدت ناشی از عوامل انسانی و طبیعی، با کاهش شدید زادآوری طبیعی روبرو شده‌اند و این مسئله به چالش‌ بزرگی تبدیل شده است. اقدامات احیایی دستگاه‌های اجرایی نیز توفیق چندانی برای جبران کمبود زادآوری این جنگل‌ها نداشته است. یکی از راهکارهای مناسب برای رفع این مشکل، شناخت نحوه استقرار زادآوری طبیعی و تقلید از الگوی آن در هنگام بذرکاری یا نهال‌کاری در عرصه جنگلی می‌باشد. در این راستا پروژه‌ تحقیقاتی پنج‌ساله‌ای (1398-1394) در جنگل‌های دالاب استان ایلام اجرا شد و طی آن الگوی استقرار زادآوری طبیعی برخی گونه‌های درختی و درختچه‌ای در شرایط رویشگاهی مختلف و موقعیت‌های استقرار زادآوری (شامل "زیر و پناه درختان"، "زیر و پناه درختچه‌ها"، "زیر و پناه بوته‌ها"، " کنار سنگ‌ها" و "فضای آزاد") تعیین شد. در این مقاله الگوی استقرار زادآوری طبیعی گونه‌های بلوط ایرانی و بنه به‌عنوان دستاوردی برای احیای جنگل‌های تخریب‌یافته زاگرس معرفی شده و در ارتباط با آن برخی توصیه‌های ترویجی شامل؛ 1) استفاده از الگوی استقرار زادآوری طبیعی به‌عنوان الگوی احیای مبتنی بر تاج‌پوشش، 2) حفاظت و تقویت تاج‌پوشش جنگل، کنترل مؤثر چرای دام و کاهش قطع‌های بی رویه درختان، 3) تجدیدنظر در برنامه‌های احیای جنگل‌های زاگرس با تأکید بر ناهمگنی مکانی و نقش کلیدی تاج‌پوشش ارائه شده است.