ارتقای بهره‌وری گندم در شرایط کم‌آبی و شوری آب در اقلیم‌های مختلف ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار اقتصاد کشاورزی، مرکز ملی تحقیقات شوری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، یزد، ایران

2 دانشیار زراعت، مرکز ملی تحقیقات شوری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، یزد، ایران.

3 استادیار آبیاری، مرکز ملی تحقیقات شوری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، یزد، ایران.

10.22034/jpanr.2026.371472.1011

چکیده

کم‌آبی و شوری آب دو عامل محدودکننده کشت گندم در مناطق خشک و نیمه‌خشک می‌باشند. هدف این پژوهش، مطالعه روشمند پژوهش‌های موردی با هدف بررسی تأثیر کمیت و کیفیت آب بر عملکرد محصول و در نتیجه تغییر رفاه اقتصادی گندمکاران بود. بنابراین، روش فراتحلیل برای بررسی نتایج 34 پژوهش موردی منتشر شده در فاصله زمانی 1375 تا 1403 استفاده شد. نخست، خوشه‌بندی داده‌ها با در نظر گرفتن سه متغیر ورودی آب مصرفی، شوری آب، و اقلیم انجام شد. بر این اساس، چهار اقلیم اصلی "معتدل و مرطوب"، "سرد"، "گرم و خشک"، و "گرم و مرطوب" لحاظ شد. سپس تغییرات رفاه اقتصادی گندمکاران ناشی از بکارگیری آب شور با استفاده از تابع تولید آب-شوری در هر خوشه مطالعاتی، ارزیابی شد. نتایج در سه خوشه مطالعاتی نشان داد که در صورت ثابت بودن آب متوسط مصرفی، افزایش شوری آب دارای تاثیر منفی و معنی‌دار است. درحالیکه، افزایش آب مصرفی با مقادیر شوری متوسط در هر خوشه، می‌تواند عملکرد در خوشه‌های دوم و سوم را افزایش دهد. به طور کلی، رفاه اقتصادی گندمکاران ناشی از بکارگیری آب شور در سه خوشه‌ی اول، دوم و سوم به ترتیب 6/1، 2/0 و 2/0 هزار ریال بر مترمربع کاهش یافته است. بر اساس مرور مطالعات سه دهه‌ی اخیر، عملکرد ارقام سیروان و نارین در شرایط آبیاری شور بیش از 8000 کیلوگرم بر هکتار گزارش شده. بنابراین در اقلیم "گرم وخشک" (اصفهان، خراسان جنوبی، سیستان و بلوچستان، فارس، کرمان و یزد) با دارا بودن بالاترین متوسط شوری آب لازم است از ارقام متحمل به شوری استفاده شود.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار